Kamień nazębny u psa bez szczotkowania: co działa, a co nie

Kamienia nazębnego, który już jest, nie usuniesz w domu niczym: zdejmuje go tylko lekarz weterynarii podczas sanacji w narkozie. Bez szczotkowania możesz za to spowolnić odkładanie się nowego nalotu i kamienia. Najlepiej udokumentowane są karma dentystyczna i gryzaki z pieczęcią VOHC, algi Ascophyllum nodosum w karmie oraz żele z chlorheksydyną lub cynkiem. Zwykłe gryzaki, jak uszy wieprzowe, czyszczą tylko częściowo.

Szczotkowanie nadal jest najskuteczniejsze. Ten tekst jest dla psów, które się na nie nie zgadzają, i dla opiekunów, którzy szczerze wiedzą, że „od poniedziałku” się nie zdarzy. Poniżej porównujemy metody w jednej tabeli i mówimy, kiedy już tylko sanacja.

Jak szybko u psa powstaje kamień nazębny?

Szybciej, niż się wydaje. Według wytycznych stomatologicznych WSAVA płytka bakteryjna osadza się na czystym zębie w ciągu 24 godzin, po około 3 dniach zaczyna mineralizować w kamień, a zapalenie dziąseł rusza po około 2 tygodniach [1]. Dlatego pielęgnacja musi być codzienna, a nie „od czasu do czasu”.

Płytka to miękka warstwa bakterii. Da się ją zetrzeć szczoteczką albo gazikiem. Kamień to płytka, w którą ślina „wmurowała” wapń: jest twardy, żółty lub brązowy i nie schodzi paznokciem [1][2]. Sam kamień głównie drażni, a dziąsła niszczą przede wszystkim bakterie płytki pod linią dziąseł [1]. To ważne, bo ładny ząb z przodu nie znaczy, że przy korzeniach jest dobrze.

Jak często psy mają problem z zębami?

Bardzo często. WSAVA podaje, że do 2. roku życia około 80% psów ma jakąś formę choroby przyzębia [1]. W brytyjskiej bazie VetCompass (22 333 psy) chorobę przyzębia zapisano w ciągu jednego roku u 12,5% psów, co czyniło ją najczęstszą diagnozą w tej grupie [3].

Różnica między 80% a 12,5% bierze się stąd, że druga liczba to rozpoznania wpisane w czasie zwykłych wizyt, a nie wynik przeglądu każdego zęba w narkozie. W tym samym badaniu psy poniżej 10 kg miały około 3 razy większe szanse choroby przyzębia niż psy ważące 30–40 kg, a psy powyżej 12 lat prawie 4 razy większe niż psy 2–4-letnie [3]. Mały pies ma te same 42 zęby co duży, tylko w znacznie mniejszej szczęce.

Czy da się usunąć kamień nazębny u psa w domu albo bez narkozy?

Nie. Kamień przyrośnięty do zęba zdejmuje lekarz weterynarii skalerem w znieczuleniu ogólnym, a potem poleruje zęby i ocenia je, najlepiej z RTG [1]. Skrobanie w domu albo „czyszczenie bez narkozy” usuwa kamień tylko z widocznej części zęba, a zostawia problem pod dziąsłem.

WSAVA zajmuje jasne stanowisko: zabiegi stomatologiczne bez znieczulenia są w najlepszym razie nieskuteczne, a w najgorszym szkodliwe, także dla dobrostanu psa [1]. Lekarz nie zbada kieszonek przy zębie u psa, który się wyrywa, a wygładzona z wierzchu powierzchnia daje fałszywe poczucie, że jest czysto. Żaden proszek, gryzak ani żel nie „rozpuszcza” istniejącego kamienia.

Co działa na kamień nazębny bez szczotkowania? Porównanie metod

Bez szczotki najlepiej udokumentowane są karma i gryzaki z pieczęcią VOHC, algi Ascophyllum nodosum oraz żele z chlorheksydyną lub cynkiem. Każda metoda działa inaczej i ma inne ograniczenia. Najmocniejsze są te, które pies dostaje codziennie, bo płytka też wraca codziennie, a żadna nie usuwa kamienia, który już jest.

Czy szczotkowanie zębów psa jest naprawdę konieczne?

Jest najskuteczniejsze, ale nie jedyne. W badaniu na beaglach szczotkowanie codzienne i co drugi dzień dawało istotnie lepsze wyniki niż raz w tygodniu, a autorzy zalecili szczotkowanie codzienne [4]. WSAVA dodaje, że miesiąc przerwy wystarcza, żeby zapalenie dziąseł wróciło do poziomu sprzed pielęgnacji [1].

Jeśli chcesz spróbować, zacznij powoli. Najpierw tylko dotykaj pyska, potem przesuń palec po zębach, dopiero po kilku dniach szczoteczka. Szczotkuj zewnętrzne powierzchnie zębów przy zamkniętym pysku, pod kątem do linii dziąseł, i nagradzaj psa [1][2]. Nie używaj pasty dla ludzi: zawiera składniki, których pies nie powinien połykać [1][2].

Jeśli to nie wychodzi, nie jesteś wyjątkiem. WSAVA pisze wprost, że pielęgnacja „bierna” (karma, dodatki, gryzaki) bywa w praktyce lepsza od szczotkowania, bo po prostu jest robiona [1].

Czy algi na kamień nazębny u psa działają?

Brunatnica Ascophyllum nodosum ma badanie kliniczne na psach. W polskim badaniu Gawora i wsp. 60 małych psów po profesjonalnym czyszczeniu dostawało przez 90 dni algę (0,05 g na kg masy ciała dziennie) albo placebo. Po 90 dniach grupa z algą miała mniej płytki (1,67 wobec 2,71), mniej kamienia i rzadziej krwawiące dziąsła (0,15 wobec 0,46) [5].

Uczciwie o ograniczeniach: badanie finansował producent algi, było jedno i trwało 90 dni, a alga była podawana w smaczkach [5]. Kolejne badanie tego zespołu, z algą w proszku do karmy, pokazało zmiany w składzie śliny po 30 dniach [6]. Na liście VOHC jest też proszek z tą algą, z pieczęcią w kategoriach płytki i kamienia [7].

Taką algę ma Psi Kieł, karma uzupełniająca dla psów (potocznie suplement) na zęby i oddech. W miarce dla psa 10–25 kg (1,5 g) jest 500 mg algi Ascophyllum nodosum i 50 mg heksametafosforanu sodu (SHMP), który wiąże wapń w ślinie. SHMP w powłoce suchej karmy i ciastek ograniczał u beagli powstawanie kamienia o 60–80% [8]. Psi Kieł pomaga ograniczyć odkładanie się nowego nalotu, ale nie usuwa kamienia, który już jest. Psi Kieł nie ma pieczęci VOHC.

Zanim zaczniesz, zapytaj lekarza, jeśli pies ma chorobę tarczycy, jest w ciąży (alga zawiera jod), ma przewlekłą chorobę nerek (SHMP to fosfor i sód) albo kamicę moczanową.

Czy uszy wieprzowe i inne gryzaki czyszczą psu zęby?

Częściowo. Chrupanie suszonego ucha czy tchawicy ściera część miękkiego nalotu z zębów, którymi pies gryzie, zwykle trzonowych z jednej strony. Nie dociera do linii dziąseł, kłów ani siekaczy i nie zastąpi codziennej pielęgnacji. Traktuj gryzak jako przyjemność, która przy okazji pracuje zębami.

WSAVA zwraca uwagę, że zwykłe ciastka i zabawki do żucia nie mają udowodnionego działania na przyzębie, a lepsze dowody mają specjalne gryzaki dentystyczne [1]. Dlatego nasze uszy wieprzowe, tchawicę czy gryzak do żucia opisujemy jako smaczek do żucia, a nie produkt na kamień.

Cztery zasady dla każdego gryzaka:

• Rozmiar do psa. Gryzak ma być większy, niż pies może połknąć. Małemu psu daj mini ucho albo tchawicę.
• Pod okiem. Ostatni mały kawałek zabierz, zanim pies połknie go w całości. Gryzaki dentystyczne bywały przyczyną niedrożności przełyku, częściej u małych ras [1].
• Nie za twardy. Poroża, kopyta i kości z nylonu łamią zęby. WSAVA przytacza prosty test: gryzak powinien dać się wgnieść paznokciem [1].
• Liczy się do miski. Smaczki to kalorie, najwyżej dziesiąta część dziennej porcji. Uszy są tłuste, więc to gryzak na co drugi dzień.

Czy karma dentystyczna wystarczy?

Może pomóc, jeśli jest główną karmą. Krokiety karmy dentystycznej są większe i bardziej włókniste, więc ząb się w nie zagłębia i jest wycierany. W badaniu cytowanym przez WSAVA taka dieta przez 6 miesięcy dała około 33% mniej płytki i zapalenia dziąseł niż zwykła karma [1].

Ograniczenia: najlepiej czyści czubki zębów, słabiej linię dziąseł, a dodana „na smaczek” działa wyraźnie słabiej [1]. To zwykle karmy dla dorosłych psów, nie dla szczeniąt ani suk w ciąży. Zwykła sucha karma kruszy się przy pierwszym ugryzieniu i czyści niewiele [1].

Kiedy już tylko sanacja? Historia Nikusi

Wtedy, gdy kamień jest brązowy, twardy i nie schodzi paznokciem, a dziąsła są czerwone lub krwawią. Tak było u Nikusi, naszej chihuahuy: 3 kg, 2 lata i kamień na zębach z tyłu, który zobaczyliśmy dopiero po podniesieniu wargi z fleszem.

Tydzień później była sanacja w narkozie w Krakowie: badania krwi, skaling ultradźwiękowy, polerowanie i RTG. Rachunek z dobrej kliniki dla psa do 10 kg to dziś orientacyjnie 1 000–1 500 zł. Lekarz powiedział nam jedno: „Skupcie się na prewencji”. Od dnia po zabiegu Nikusia dostaje miarkę Psiego Kła, a zdjęcie po 3 miesiącach pokazuje zęby bez nowego kamienia. To jeden pies, nie obietnica, ale dokładnie o to chodziło. Całą historię opisaliśmy w tekście „U nas skończyło się narkozą”.

Najlepszy moment na profilaktykę to dzień po sanacji, bo zęby są wtedy czyste. Drugi najlepszy: zanim pierwsza sanacja w ogóle będzie potrzebna.

Kiedy do lekarza weterynarii

Umów wizytę, jeśli widzisz u psa:

• brązowy, twardy kamień, który nie schodzi paznokciem,
• czerwoną obwódkę przy zębach, krwawiące albo cofnięte dziąsła,
• ruszający się, złamany albo przebarwiony ząb,
• upuszczanie karmy, żucie jedną stroną, niechęć do twardych gryzaków,
• obrzęk pyska lub policzka pod okiem (może to być ropień przy korzeniu),
• nagłą zmianę zapachu z pyska. Więcej o przyczynach piszemy w tekście „Pies śmierdzi z pyska: 7 przyczyn”.

Psy często ukrywają ból zębów [2]. Pysk warto pokazać lekarzowi przy każdym przeglądzie, nawet gdy pies wydaje się zdrowy.

Najczęstsze pytania

Czyste zęby to codzienność, nie jeden zabieg

Kamień zdejmuje lekarz, a to, czy wróci, zależy od tego, co dzieje się z zębami każdego dnia. Jeśli Twój pies nie daje sobie szczotkować zębów, zacznij od Psiego Kła: jedna miarka do karmy, dawka pod wagę psa. A jeśli oprócz zębów chcesz zadbać o stawy, sierść albo brzuch, stwórz jedną mieszankę w konfiguratorze. O tym, które dodatki do karmy mają sens, piszemy w tekście „Suplementy dla psa: które mają sens”.

Źródła